Sikolohiyang Pilipino (SP)
Ipinakilala ito bilang pag-aaral ng "diwa" na nakabatay sa aktwal na karanasan, kamalayan, at oryentasyon ng mga Pilipino, na malalim na nakakabit sa wika at kultura ng bansa. Tinututulan nito ang ideya na ang mga teoryang Kanluranin ay unibersal at direktang mailalapat sa mga Pilipino. Gumagamit ito ng mga katutubong metodolohiya sa pananaliksik na nakabatay sa pakiramdam at pakikipagkapwa, gaya ng:
- Pakapa-kapa — Isang eksploratoryong pamamaraan kung saan nagpapakiramdam ang mananaliksik sa konteksto ng komunidad nang walang paunang hinuha.
- Pagdalaw-dalaw — Ang paulit-ulit at impormal na pagbisita sa mga kalahok upang makuha ang kanilang tiwala at tunay na saloobin.
Pilipinolohiya bilang Disiplina
Isang disiplina na naglalayong magsaliksik at bumuo ng kaalaman tungkol sa Pilipinas mula sa "loob" at gamit ang sariling kultura. Kaiba ito sa tradisyunal na Philippine Studies na madalas ay nakatuon lamang sa Pilipinas bilang isang paksa o obheto ng pag-aaral (area studies) para sa kapakinabangan at pangangailangan ng mga banyagang institusyon.
Pantayong Pananaw (PP)
Isang diskursong pangkabihasnan na nakabatay sa panloob na pagkakaugnay-ugnay ng mga katangian, halagahin, kaalaman, at karanasan ng isang kultura na ipinapahayag sa pamamagitan ng sariling wika. Binibigyang-diin nito ang komunikasyon ng mga Pilipino para sa kapwa Pilipino (perspektibong "tayo"), sa halip na magpaliwanag o magdepensa ng sarili sa mga dayuhan (perspektibong "pangkami") gamit ang banyagang wika. May PP lamang ang isang lipunan kung ang lahat ng mamamayan ay gumagamit ng mga konsepto at kodigo na alam ng lahat ang kahulugan.
Filipinolohiya bilang Akademikong Disiplina
Isang sistema at akademiko at praktikal na disiplina ng karunungan na nakasalig sa makaagham na pagsusuri sa pinagmulan, kalikasan, at ugnayan ng wika, panitikan, kultura, lipunan, komunikasyon, at kasaysayan ng Pilipinas. Nilalayon nitong sinupin ang mga "karanasang bayan" (mga praktikal at pang-araw-araw na danas ng mga mamamayan) upang maproseso ito bilang "talinong bayan" (makaagham at sistematikong kaalaman) na gagabay sa pambansang pag-unlad.
Paghahambing ng mga Perspektibo
| Perspektibo | Pangunahing Tuon | Wika bilang Instrumento |
|---|---|---|
| Sikolohiyang Pilipino | Pag-aaral ng diwa, pakiramdam, at katutubong pag-uugali. | Katutubong wika bilang susi sa pag-unawa sa panloob na kalagayan ng tao. |
| Pilipinolohiya | Pagsusuri ng kasaysayan at lipunan mula sa sariling kultura at karanasan. | Wikang Filipino bilang pangunahing daluyan ng teorya at pananaliksik. |
| Pantayong Pananaw | Panloob na talastasan ng sariling kabihasnan nang walang dayuhang panghihimasok. | Paggamit ng sariling wika upang magkaunawaan ang iba't ibang pangkat sa bansa. |
| Filipinolohiya | Pagsasapraktika ng talino tungo sa pagtatatag ng pambansang industriya. | Wika bilang pundasyon ng pagkatuto, agham, at pambansang pagpapalaya. |